برای انتخاب پمپ آب چاه کشاورزی، اول عمق سطح آب را هنگام پمپاژ بسنجید. این عدد «سطح دینامیکی» نام دارد و با سطح آب در حالت خاموش یا عمق حفاری فرق دارد. اگر سطح دینامیکی چند متر زیر پمپ باشد، پمپ سطحی کار می‌کند؛ اگر عمیق‌تر باشد، باید سراغ پمپ شناور یا جت‌پمپ بروید.
جدول انتخاب پمپ آب چاه کشاورزی بر اساس عمق
| سطح آب هنگام پمپاژ | نوع پمپ رایج | نکته اصلی |
|---|---|---|
| چند متر زیر پمپ | موتور پمپ سطحی بنزینی یا دیزلی | مکش محدود است؛ پمپ را تا حد ممکن نزدیک آب بگذارید |
| کمی عمیق‌تر از حد مکش | جت‌پمپ | موتور بیرون چاه می‌ماند؛ راندمان را با شناور مقایسه کنید |
| عمیق | الکتروپمپ شناور | موتور و پمپ زیر آب‌اند و محدودیت مکش ندارند |
| عمیق و بدون برق شبکه | شناور خورشیدی | طراحی آرایه و پمپ باید با هم انجام شود |
این جدول راهنمای اولیه است. مرز دقیق هر ردیف را منحنی پمپ و شرایط چاه شما تعیین می‌کند.
چرا پمپ سطحی از عمق زیاد آب نمی‌کشد؟
پمپ سطحی آب را «مکش» نمی‌کند؛ فشار هوا آب را به سمت پمپ هل می‌دهد. در کنار دریا این فشار نهایتاً ستونی حدود ۱۰ متر آب را بالا نگه می‌دارد. در ارتفاع کرمان (حدود ۱۷۵۰ متر) فشار هوا حدود ۸۲ کیلوپاسکال است و این سقف به حدود ۸ متر می‌رسد، پیش از کم کردن افت شیر، زانو و لوله مکش.
نتیجه عملی: عدد ۸ متر مکشی که کاتالوگ‌ها می‌نویسند، در کرمان سقف نظری است. هرچه پمپ به این سقف نزدیک‌تر باشد، آبدهی کمتر می‌شود و خطر کاویتاسیون (تشکیل حباب و خوردگی پروانه) بیشتر.
سطح دینامیکی را چطور اندازه بگیریم؟
۱. سطح ساکن: بعد از چند ساعت خاموشی پمپ، وزنه‌ای را با طناب پایین بفرستید تا به آب برسد. فاصله تا سرچاه را یادداشت کنید. ۲. پمپاژ: پمپ را با آبدهی معمول روشن کنید و صبر کنید تا سطح آب ثابت شود. ۳. سطح دینامیکی: بدون خاموش کردن پمپ، دوباره اندازه بگیرید.
اختلاف این دو عدد، افت چاه هنگام پمپاژ است. اندازه‌گیری را در فصل پرمصرف تکرار کنید؛ عدد زمستان معمولاً خوش‌بینانه است.
هد کل را چطور حساب کنیم؟
پمپ باید این سه ارتفاع را با هم پوشش دهد:
هد کل = سطح دینامیکی + ارتفاع تا محل تخلیه + افت لوله و اتصالات
مثال: سطح دینامیکی ۴۰ متر، مخزن ۵ متر بالاتر از سرچاه، لوله ۱۲۰ متری و آبدهی ۲۰ مترمکعب در ساعت.
| قطر لوله رانش | افت تقریبی لوله | هد کل |
|---|---|---|
| ۳ اینچ | حدود ۳ متر | حدود ۴۸ متر |
| ۲ اینچ | حدود ۱۸ متر | حدود ۶۳ متر |
افت با رابطه هیزن‌ویلیامز و قطر داخلی برابر قطر اسمی حساب شده است. قطر داخلی لوله پلی‌اتیلن کمتر است، پس افت واقعی بیشتر می‌شود. این مثال نشان می‌دهد که لوله باریک می‌تواند نزدیک یک‌سوم هد پمپ را هدر بدهد. پیش از خرید پمپ بزرگ‌تر، قطر لوله را بررسی کنید.
برای محاسبه چاه خودتان از ماشین‌حساب پمپ و راهنمای محاسبه هد پمپ استفاده کنید. برای تعیین آبدهی موردنیاز، محاسبه دبی پمپ کشاورزی را ببینید.
آبدهی پمپ را با آبدهی چاه هماهنگ کنید
پمپی که بیش از آبدهی پایدار چاه آب بکشد، سطح آب را پایین می‌برد، شن وارد پمپ می‌کند و ممکن است خشک‌کار شود. آبدهی پایدار چاه را از آزمایش پمپاژ یا سابقه چاه بگیرید و پمپ را با فاصله اطمینان پایین‌تر از آن انتخاب کنید.
حفاظت موتور پمپ شناور
- رله کنترل فاز: اگر یکی از فازها قطع یا نامتعادل شود، موتور سه‌فاز داغ می‌کند. این رله پیش از آسیب، مدار را قطع می‌کند.
- حفاظت خشک‌کار: اگر آب چاه تمام شود، پمپ بدون آب می‌چرخد. این حفاظت از روی جریان موتور یا سطح آب، پمپ را خاموش می‌کند.
- خنک‌کاری موتور: موتور شناور با آبی که از کنارش می‌گذرد خنک می‌شود. اگر قطر چاه خیلی بزرگ‌تر از موتور است، طبق دفترچه سازنده از غلاف هدایت جریان استفاده کنید.
- کابل: سطح مقطع کابل را بر اساس جریان موتور و طول کابل، از جدول سازنده موتور انتخاب کنید.
پیش از خرید، بپرسید کدام‌یک از این حفاظت‌ها در تابلو فرمان پیشنهادی هست.
اگر برق چاه قطع می‌شود
برای چاهی که با قطعی برق روبه‌روست، دو مسیر را بررسی کنید: ژنراتور برای پمپ کشاورزی یا پمپ خورشیدی کشاورزی. شرایط قطعی را در راهنمای قطعی برق چاه کشاورزی ببینید. در دشت‌هایی که سطح آب سال‌به‌سال پایین می‌رود، راهنمای پمپ چاه در دشت‌های افت‌دار هم مفید است.
نتیجه‌گیری
انتخاب پمپ آب چاه کشاورزی با سه عدد شروع می‌شود: سطح دینامیکی، هد کل و آبدهی پایدار چاه. با این سه عدد، نوع پمپ مشخص می‌شود و مدل را روی منحنی سازنده انتخاب می‌کنید. این اعداد را برای کارشناس NZTC بفرستید تا گزینه‌ها را با هم بررسی کنیم.
سوالات متداول
پمپ شناور بهتر است یا پمپ سطحی؟
به سطح آب هنگام پمپاژ بستگی دارد. اگر آب چند متر پایین‌تر از پمپ است، پمپ سطحی ساده‌تر و ارزان‌تر است. اگر عمیق‌تر است، پمپ شناور مشکل مکش ندارد.
چه پمپی برای چاه ۳۰ متری مناسب است؟
معمولاً الکتروپمپ شناور. توان و مدل دقیق به آبدهی موردنیاز، ارتفاع تا محل تخلیه و طول و قطر لوله بستگی دارد.
چرا پمپ سطحی من آب نمی‌کشد؟
شایع‌ترین علت‌ها: سطح آب از حد مکش پایین‌تر رفته، لوله مکش هوا می‌کشد، شیر یک‌طرفه خراب است یا صافی گرفته است. علت‌های آب ندادن پمپ را ببینید.
آیا پمپ بنزینی روی چاه کشاورزی کار می‌کند؟
فقط وقتی سطح آب نزدیک پمپ باشد. محدودیت مکش برای پمپ بنزینی و دیزلی یکسان است.